โกะ

        กระดานโกะจะมีเส้นตั้ง  19  เส้น ตัดกับเส้นนอน  19  เส้น เกิดเป็นจุดตัด  361  จุด ผู้เล่นมี  2  ฝ่าย ฝ่ายหนึ่งถือหมากดำ อีกฝ่ายหนึ่งถือหมากขาว  ผลัดกันวางหมากของตนครั้งละ  1  เม็ด ตรงจุดตัดจุดใด ๆ ก็ได้ที่ว่างอยู่บนกระดาน ( ปกติฝ่ายดำจะเป็นฝ่ายเริ่มวางหมากเม็ดแรกบนกระดาน ซึ่งฝ่ายขาวจะได้รับชดเชยความเสียเปรียบนี้โดยได้รับแต้มต่อ  6.5  จุด เมื่อนับคะแนนตอนจบเกม )

รูปที่ 1

แสดงกระดานโกะ และ STAR POINT ทั้ง 9 ซึ่งเป็นจุดที่จะใช้วางหมากดำสำหรับเกมที่มีแต้มต่อ 

ซึ่งฝ่ายขาวอาจต่อให้ดำได้ตั้งแต่ 1 ถึง 9 เม็ด

กฎและกติกาของการเล่น สามารถแบ่งออกเป็น  3  ข้อใหญ่ ๆ ได้ดังนี้

1.        เป้าหมายของการเล่น  :  เล่นเพื่อยึดครองพื้นที่บนกระดานให้ได้เกินครึ่ง ( คือมากกว่า  180.5  จุดขึ้นไป )

1.1      การนับแบบจีน  จะนับรวมทั้งพื้นที่ว่างและหมากทุกเม็ดที่อยู่บนกระดาน ( ไม่คำนึงถึงเม็ดที่ถูกกินเป็นเชลย ไปแล้ว ) โดยจะนับเพียงฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งก็พอ เพราะถ้าฝ่ายหนึ่งได้คะแนน (คือจำนวนเม็ดรวมกับพื้นที่ว่าง)  มากกว่า 180.5  จุด อีกฝ่ายหนึ่งจะต้องได้คะแนนน้อยกว่า  180.5  จุด คะแนน

                                รูปที่  2  แสดงภาพตอนจบเกมบนกระดานขนาด  11x11  เส้น โดยต่างฝ่ายต่างมีเชลยที่กินไปแล้วฝ่ายละ  3  เม็ด และเราจะนับคะแนนของฝ่ายดำเริ่มต้นโดยเก็บหมากที่ตายอยู่ออกให้หมด ( คือหมากที่มีเครื่องหมาย r) ปรากฏผลดังรูปที่  2.1  จากนั้นจึงขยับหมากดำให้เกิดพื้นที่ภายในเป็น  10, 20 หรือเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้าดังในรูป  2.2  จะพบว่าดำได้พื้นที่  16  จุดที่ขอบกระดานด้านซ้าย กับอีก  12  จุดที่มุมขวาบน รวมเป็น  28  จุด จากนั้นจึงนับจำนวนเม็ดของดำทั้งหมดบนกระดาน ( วิธีนับให้แยกเป็นกอง ๆ กองละ  10 ) จะได้อีก  29  เม็ดรวมกับพื้นที่  28  จุด คิดเป็นคะแนนรวมทั้งสิ้น  57  จุด แต่บนกระดานขนาด  11x11  มีจุดทั้งหมด  121  จุด ซึ่งครึ่งหนึ่งก็คือ  60.5 จุด ดำจึงเป็นฝ่ายแพ้ เพราะได้คะแนนน้อยกว่า  60.5  จุด อยู่  3.5  จุด ซึ่งขาวก็จะได้คะแนนเกินครึ่งอยู่  3.5  จุด รวมแล้วขาวชนะ  7  จุด

1.2      การนับแบบญี่ปุ่น   มีลำดับขั้นตอนเริ่มต้นจากรูปที่  2  ดังนี้

1.2.1              ต่างฝ่ายต่างหยิบเชลยที่ตายอยู่บนกระดาน   ( คือหมากขาวและดำที่มีเครื่องหมาย r  ในรูปที่ 2 )  ออกไปรวมกับกองเชลยเดิม เกิดผลดังรูป  2.1

1.2.2              ฝ่ายขาว นำเชลยดำไปถมในพื้นที่ของดำ (พยายามถมให้เกิดพื้นที่ว่างเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า หรือเป็นทวีคูณของ  10 ได้จะยิ่งดี)

-          เชลยเดิม  3  เม็ด ( คือหมากดำที่มีเครื่องหมาย  O  ในรูปที่  3 )

-          และเชลยที่หยิบออกมาจากขั้นตอนที่  1  อีก  11  เม็ด ( คือหมากดำที่มีเครื่องหมาย r)

1.2.3              ขณะเดียวกัน  ฝ่ายดำ  ก็นำเชลยขาวไปถมในพื้นที่ของขาว

-          เชลยเดิม  3  เม็ด ( คือหมากขาวที่มีเครื่องหมาย  O )

-          เชลยที่หยิบออกมาจากขั้นตอนที่  1  อีก  3  เม็ด ( คือหมากขาวที่มีเครื่องหมายr  )

-          พร้อมขยับหมากขาวที่กระจัดกระจายอยู่ ให้เกิดพื้นที่ว่างภายในเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้า หรือทวีคูณของ  10

1.2.4              ขณะนี้จำนวนเม็ดของหมากขาวและหมากดำจะเท่ากันพอดี เพราะในระหว่างการเล่นต่างผลัดกันวางครั้งละ  1  เม็ด และได้นำเม็ดที่ถูกกินเป็นเชลยไปกลับคืนลงสู่กระดานหมดแล้ว

1.2.5              ดังนั้นจึงนับเฉพาะพื้นที่รวมของดำ ซึ่งปรากฎว่าได้  14  จุด เปรียบเทียบกับพื้นที่รวมของขาว ซึ่งปรากฎว่าได้  21  จุด ขาวจึงชนะดำ  7  จุด

หมายเหตุ  :  การนับทั้ง  2  วิธี จะได้ผลลัพธ์เท่ากัน คือ ขาวชนะดำ  7  จุด  

2.   การกินกัน – หมากตายและหมากเป็น   การเล่นให้ชนะ นอกจากจะพยายามเดินหมากเพื่อล้อมพื้นที่ใหญ่ ๆ แล้ว การจับ

 คู่ต่อสู้กินและการบุกเข้าไปทำลายพื้นที่ของคู่ต่อสู้ก็เป็นกลยุทธที่สำคัญ

2.1      ลักษณะของหมากที่ถูกกิน  คือหมากหรือกลุ่มของหมากที่ถูกปิดลมหายใจ โดยหมากของฝ่ายตรงข้ามหมด  ทุก ๆ ลมหายใจ  ( ลมหายใจคือ จุดที่อยู่ใกล้หมากนั้นมากที่สุด ตามแนวเส้น )

หมายเหตุ   :    จุดที่อยู่ใกล้หมากในแนวทะแยง  จึงไม่ใช่ลมหายใจเพราะไม่มีเส้นเชื่อมออกมา

รูปที่  4  :  แสดงหมากและกลุ่มหมากดำถูกกินที่มุมกระดาน  ซึ่งขาวจะหยิบหมากดำออกไปเป็นเชลยทันที เกิดเป็นรูปที่  4.1

รูปที่  5  :  แสดงหมากและกลุ่มหมากดำถูกกินที่ข้างกระดาน  ซึ่งขาวจะหยิบหมากดำออกไปเป็นเชลยทันที เกิดเป็นรูปที่  5.1

รูปที่  6  :  แสดงหมากและกลุ่มหมากถูกกินที่กลางกระดาน    ซึ่งขาวจะหยิบหมากดำออกไปเป็นเชลยทันที เกิดเป็นรูปที่  6.1

2.2      ห้อง  คือ พื้นที่ว่างที่อยู่ภายในกลุ่มหมาก  มี  2  ชนิด คือห้องจริงและห้องปลอม